Scrivener do worldbuildingu: notatki o świecie obok rękopisu

Scrivener i tak przechowuje twoje rozdziały, więc trzymanie świata w tym samym projekcie oznacza jedno okno, jedną kopię zapasową i żadnego przełączania się między aplikacjami w środku sceny. Ryzyko polega na tym, że w binderze lore zacznie przenikać do folderu z rękopisem, a każdy ważny fakt wyląduje w jednym długim dokumencie, do którego nie da się podlinkować.

Literature & Latte przedstawia Scrivenera jako jedno miejsce na notatki, materiały i pisanie (przegląd). Ten poradnik urządza świat w projekcie Scrivenera 3 za pomocą funkcji udokumentowanych dla macOS i Windows. Przykładem jest wymyślona powieść fantasy The Singing Seam, osadzona w górniczym mieście Hollowmere: probierczyni Ysolde Brand, jej brat Corin, strażnik Hask i poziom kopalni zwany Deep Gallery, gdzie, jak mówią górnicy, srebro śpiewa przed zawałem.

Trzymaj świat poza folderem z rękopisem#

Każdy projekt ma trzy foldery główne: Draft (w niektórych szablonach Manuscript), Research i Trash. Szablony powieściowe dodają foldery takie jak Characters, Places i Notes (folder Research). Materiały o świecie umieszczaj w folderach obok Draft, nigdy w jego wnętrzu. Foldery poza głównym folderem Draft lub Manuscript nie wliczają się do liczby słów projektu i nie trafiają do kompilacji (worldbuilding).

Ten sam artykuł podsuwa podfoldery w Characters dla rodzin, frakcji lub regionów i podobne grupowanie w Places. Binder, czyli panel z dokumentami projektu, wygląda w Hollowmere tak, a Świat to folder, który dodajesz samodzielnie:

Manuscript
Characters
  Rodzina Brand
  Strażnicy
Places
  Hollowmere
  Pod górą
Świat
  Lore
  Słowniczek
  Chronologia
Research
Template Sheets
Trash

Zacznij od szkiców, potem zrób własne szablony#

W szablonie powieściowym zaznacz folder Characters i naciśnij Return, żeby dodać Character Sketch (szkic postaci), albo wybierz Character Sketch z przycisku Add na pasku narzędzi. Setting Sketches (szkice miejsc) działają tak samo w Places (postacie, miejsca). Ich nagłówki to tylko propozycje: szkic miejsca podsuwa takie nagłówki jak Role in Story, Season, Sights, Sounds i Smell (rola w historii, pora roku, widoki, dźwięki, zapach), a każdy z nich możesz nadpisać. Przeciągnij obraz na obszar streszczenia (synopsis) w Inspektorze (Inspector), a tablica korkowa (corkboard) folderu pokaże go na tej karcie (postacie). Character Sketches mają tylko szablony powieściowe, więc projekt założony z innego szablonu potrzebuje własnego arkusza.

Hollowmere potrzebuje wpisów, których oba szkice nie obejmują: lore, frakcji, pojęć do słowniczka. Dla każdego rodzaju utwórz szablon dokumentu. Załóż folder poza Draft, a potem wybierz Project > Project Settings > Special Folders i ustaw go jako folder szablonów; projekt może mieć tylko jeden taki folder (szablony dokumentów, podręcznik dla Windows). Jego dokumenty pojawią się wtedy w Project > New from Template i w menu przycisku Add. Szablon lore ma cztery nagłówki:

Lore: [nazwa]
Co jest prawdą:
W co wierzą ludzie:
Kto wie i od kiedy:
Pierwsza wzmianka w tekście:

Wpis o śpiewie srebra zapisuje, że dźwięk jest prawdziwy i pochodzi od osiadających drewnianych stempli, że górnicy traktują go jak omen, że zmierzyła go tylko Ysolde i że pierwszy raz pojawia się w rozdziale 6. Właśnie to, że szablon oddziela prawdę od wierzeń, pozwala później przekazywać lore bez infodumpu.

Przechowuj materiały obok wersji roboczej#

Folder Research przyjmuje pliki tekstowe, PDF-y, obrazy, dźwięk, wideo i strony internetowe, a także każdy inny plik, nawet jeśli Scrivener nie potrafi go wyświetlić. Folderowi możesz zmienić nazwę, ale nie możesz go usunąć. File > Import > Web Page zapisuje migawkę strony, którą przeczytasz offline (folder Research).

Duże importy powiększają projekt. Importowanie materiałów jako aliasów (macOS) lub skrótów (Windows) zostawia pliki poza projektem, ale nie otworzą się one, jeśli przeniesiesz projekt na inny komputer. Żeby pisać z materiałem przed oczami, podziel edytor i otwórz materiał w drugiej połowie (folder Research).

Ręcznie narysowana mapa miasta i poziomów kopalni Hollowmere leży w Research i jest otwarta w podzielonym edytorze, gdy piszesz pościg w rozdziale 14. Jeśli jeszcze nie masz swojej mapy, zacznij od trudnej podróży.

Oznaczaj sceny słowami kluczowymi, potem zapisuj kolekcje#

Słowa kluczowe (keywords) oznaczają dokumenty postaciami, miejscami albo czymkolwiek, co chcesz później odnaleźć. Wybierz Project > Show Project Keywords, dodaj słowa kluczowe przyciskiem + i przeciągnij jedno z nich na dowolny dokument. Słowa kluczowe możesz zagnieżdżać pod słowem nadrzędnym, na przykład Postacie, a zmiana nazwy słowa kluczowego zachowuje je na każdym już oznaczonym dokumencie (słowa kluczowe).

Kolekcje (collections) zamieniają wyszukiwania w listy, do których możesz wracać. Zwykła kolekcja to lista wybranych przez ciebie dokumentów; kolekcja zapisanego wyszukiwania przechowuje wyszukiwanie w projekcie i odświeża się przy każdym otwarciu (kolekcje). Na uporządkowane fakty niestandardowe metadane (custom metadata) dodają pola w Inspektorze i kolumny w widoku konspektu (outliner) w czterech typach: tekst, pole wyboru, lista i data; ustawia się je w Project > Project Settings (podręcznik dla macOS).

Etykietom można zmieniać nazwy albo dodawać nowe, z własnymi kolorami, żeby oznaczać perspektywę lub miejsce akcji (worldbuilding).

Linkuj sceny do szkiców i czytaj linki zwrotne#

Zaznacz imię w scenie, kliknij prawym przyciskiem myszy, wybierz Link to Document, a potem wskaż szkic; New Link tworzy dokument, jeśli jeszcze nie istnieje. Żeby linkować w trakcie pisania, włącz Automatically detect [[document links]] na karcie Corrections w Settings (macOS) lub Options (Windows); tytuł wpisany w podwójnych nawiasach kwadratowych utworzy wtedy link do tego dokumentu albo zaproponuje jego utworzenie. Linki działają też w panelu Notes w Inspektorze, dzięki czemu odsyłacze nie zaśmiecają prozy (linki).

Domyślnie link dodaje w dokumencie docelowym zakładkę (bookmark) wskazującą z powrotem dokument, z którego linkowano, więc zakładki szkicu w Inspektorze pokazują sceny, które do niego linkują. Ta opcja znajduje się w ustawieniach, w sekcji Behaviors, Document Links. Nawet bez linku kliknięcie prawym przyciskiem zaznaczonej frazy, która pasuje do tytułu dokumentu, pozwala ten dokument otworzyć (podręcznik dla macOS). Szablon Fiction dodaje też zakładki projektu do folderów Characters, Places i Notes (zakładki).

Prześledź jedną zmianę nazwy w całym projekcie#

Podczas poprawek Deep Gallery staje się Sunken Gallery. Przejdź przez zmianę w tej kolejności:

1. Zmień nazwę szkicu miejsca. Linki zapamiętują dokument, do którego prowadzą, a nie tylko swój widoczny tekst, więc nadal do niego trafiają (linki).
2. Przeczytaj jego linki zwrotne. Zakładki szkicu pokazują, które sceny i dokumenty lore do niego linkowały; przeczytaj je w pierwszej kolejności.
3. Odśwież tekst linków w notatkach. Zaznacz fragmenty z linkami i użyj Edit > Text Tidying > Update Document Links to Use Target Titles, co zmienia tekst każdego linku na aktualny tytuł i usuwa linki, których cel zniknął (podręcznik dla macOS). W rękopisie sprawdź każdy link ręcznie: „stara galeria” może być właściwa w tej postaci, w jakiej ją napisano.
4. Zmień nazwę słowa kluczowego. Kliknij je dwukrotnie w panelu Project Keywords; oznaczone dokumenty je zachowają (słowa kluczowe).
5. Wyszukaj starą nazwę. Project Search znajdzie wzmianki, których nie zapisał żaden link ani żadne słowo kluczowe. Potem zastąp kolekcję zapisanego wyszukiwania, która wciąż wykonuje pierwotne wyszukiwanie (kolekcje).

Czego Scrivener nie zrobi dla twojego świata#

Scrivener porządkuje dokumenty; sam z siebie nie śledzi świata. Najważniejsze są te ograniczenia:

• Łączy tylko to, co połączysz. Linki zwrotne biorą się z linków i zakładek, które tworzysz, a słowa kluczowe i kolekcje odzwierciedlają to, co zostało oznaczone albo wyszukane. Wzmiankę, której nigdy nie podlinkowano, znajdzie tylko wyszukiwanie.
• Daty są prawdziwymi datami. Pola dat w niestandardowych metadanych przechowują rzeczywiste daty i godziny (podręcznik dla macOS). Wymyślony kalendarz, taki jak Odwilże z Hollowmere, należy do pola tekstowego lub listy, a samą chronologię musisz sprawdzać samodzielnie; poradnik o osi czasu podsuwa metodę.
• Jedna osoba, jedna otwarta kopia. Podręcznik mówi, że projekt nigdy nie powinien być otwarty więcej niż raz jednocześnie ani otwierany do edycji, gdy ktoś inny go edytuje. Funkcja Import Project pozwala tylko na ograniczoną formę współpracy, polegającą na scaleniu kopii współpracownika z projektem (podręcznik dla macOS).
• Materiały dodane jako aliasy zostają na miejscu. Pliki zaimportowane jako aliasy lub skróty nie przenoszą się razem z projektem (folder Research).

Konfiguracja dla samodzielnej powieści i dla cyklu#

Przy samodzielnej powieści wszystko mieści się w jej projekcie. Cykl rodzi jedno pytanie: jak przenieść świat z projektu jednej książki do następnej? Literature & Latte opisuje trzy drogi (podręcznik dla macOS, szablony projektów).

Naszym zdaniem projekt referencyjny dłużej zachowuje aktualność w trylogii, bo każdy fakt ma jedno miejsce; przy dylogii prostsze jest kopiowanie. Tak czy inaczej nawyki opisane w poradniku o prowadzeniu biblii serii, takie jak podawanie, gdzie pojawia się każdy fakt, znaczą więcej niż wybrana droga.

Typowe błędy przy budowaniu świata w Scrivenerze#

Jeśli wolisz notatki, które żyją poza aplikacją do pisania, porównaj tę konfigurację z małym notatnikiem w Obsidianie albo z szerszym zestawieniem narzędzi do worldbuildingu.