Yazar.io mu Obsidian mı? Hazır bir dünya kurma alanı mı, kendi kasan mı

Bir romanın dünyasını karakterin, soyağacının ve olay akışının ne olduğunu zaten bilen bir araçta da tutabilirsin, her şeye senin karar verdiğin bağlantılı notlardan oluşan bir klasörde de. Yazar.io birinci türden, Obsidian ikinci türden. Asıl soru, sistemin ne kadarını kendin kurmak ve ne kadarını kendi dosyalarında tutmak istediğin.

Bu karşılaştırma uygulamalı teste değil, her ürünün herkese açık belgelerine dayanır.

İlk gün elinde ne olur#

Yazar.io yapı hazır olarak açılır. Yeni bir kitapta Karakterler, Mekanlar, Topluluklar, Lore, Irklar, Yaratıklar, Eşyalar, Büyüler, İnançlar ve Sözlük bölümleri, yanında da Soyağacı, Olay Akışı ve Notlar bulunur; salt okunur bir örnek kitap bunların nasıl bağlandığını gösterir (özellikler). Bir bölümün adını tek bir kitap için değiştirebilir, örneğin Büyüler’i “Güç Sistemleri” yapabilirsin; Alan Şablonları da her bölümün hangi alanları göstereceğini belirler (yenilikler). Metin Word’de veya Google Docs’ta kalır; Yazar.io bir yazı editörü değildir ve metin üretmez.

Obsidian boş bir kasayla (vault) açılır: bilgisayarındaki bir klasör ve içinde Markdown biçimli düz metin dosyaları olarak saklanan notlar (veri saklama). Sen karar verene kadar içindeki hiçbir şey karakterin ne olduğunu bilmez. Klasörleri, not türlerini, özellikleri ve eklentileri sen seçersin; bazı çekirdek eklentiler kapalı başlar (çekirdek eklentiler). Bu özgürlük işin özüdür ve kurulum zamanına mal olur. Küçük Obsidian defteri rehberi, üç not türüyle başlamayı ve yapıyı ancak bir şeyi bulmak zorlaşınca eklemeyi öneriyor.

Bir aileyi iki araçta da izle#

İşte on dakikada girilecek kadar küçük bir örnek. Vane ailesi, yüksek bir dağ geçidindeki Corrow manastırını yönetiyor. Ada Vane manastırın arşivini yürütüyor. Kız kardeşi Lis, başrahibin görmemesini tercih edeceği mektupları geçitten taşıyor. Arşivi büyükanneleri kurmuş. Önemli tek bir olay var: geçidi bir yıl kapatan ve Lis’i yanlış tarafta mahsur bırakan çığ kışı.

Yazar.io’da Ada ile Lis Karakterler’e, Corrow Mekanlar’a girer. Kardeşlere annelerini, anneye de kendi annesini ebeveyn ilişkisi olarak ekle; Soyağacı kendiliğinden dolar ve sürükleyerek yeniden düzenlenebilir (özellikler; yenilikler). Çığ kışı, iki kardeşin katılan, Corrow’un mekân olduğu bir Olay Akışı olayına dönüşür; böylece üç sayfanın üçünde de sırayla görünür. Karakterler şablonuna “Mektupları biliyor” adlı bir onay kutusu alanı ekle. Lis’e kimin ihanet ettiği sorusu Notlar’a girer; notlar Fikir’den Kullanıldı’ya uzanan durumlardan geçer.

Obsidian’da Ada, Lis, Corrow ve çığ kışı için notlar oluştur, onları [[Lis Vane]] biçiminde bağla. Yapılandırılmış bilgileri özellikler (Properties) tutar. Bir liste özelliği ebeveynlere bağlantılar barındırabilir; tarih özellikleri gerçek takvim tarihlerini sakladığı için uydurma bir takvimde year: 412 gibi bir sayı özelliği işini görür (Properties). Bir base, olay notlarını bu yıla göre sıralanmış bir tablo olarak gösterebilir (Bases). Soyağacı bir canvas’tır: her akrabayı bir kart olarak yerleştirir, çizgileri kendin çekersin (Canvas). Her parça çalışır, ama hepsini sen bir araya getirmişsindir.

Şimdi çığı bir yıl öne al. Yazar.io’da tek bir olayı düzenlersin ve bağlı her sayfa yeni tarihi listeler. Obsidian’da tek bir özelliği değiştirirsin ve base yeniden sıralanır. İkisinde de eski yılı anan cümleleri bulmak sana kalır; Obsidian’ın arama (Search) eklentisi her notun metnini tarar (Search).

İşe göre karşılaştır#

Bağlantılar ve geri bağlantılar#

İkisi de her süreklilik denetiminin sorduğu soruyu yanıtlar: bu ad başka nerede geçiyor? Yazar.io bir adı sen yazarken ya da @ ile bağlar, her sayfada bir geri bağlantı paneli gösterir ve ilişkilerin ters tarafını kendiliğinden doldurur (özellikler). Obsidian çift köşeli parantezle bağlar ve bir notun adını değiştirdiğinde kasadaki bağlantıları güncelleyebilir (iç bağlantılar). Geri bağlantılar (Backlinks) eklentisi bağlantılı anmaları ve adın düz metin olarak geçtiği bağlantısız anmaları listeler (Backlinks). Bağlantısız anmalar, bağlamayı unuttuğun yerleri yakalar; küçük ama gerçek bir üstünlük.

Yerel dosyalar ve sahiplik#

Obsidian’ın sahiplik modeli olabildiğince basit: bir klasördeki Markdown dosyaları; her metin düzenleyicide açılabilir ve varsayılan olarak bulutta değil cihazında saklanır (veri saklama; yedekleme). Yazar.io dünyanı hesabında tutar, böylece her cihazda aynı hâliyle açılır. Yazar.io, varlık açıklamalarını, notları ve özel alan değerlerini AES-256-GCM ile şifreli saklar; istediğin an dışa aktarabilirsin (gizlilik). Hangisini seçersen seç, bir kopyayı başka bir yerde tut; Obsidian’ın yedekleme rehberi eşitleme hizmetlerinin yedekleme için tasarlanmadığı konusunda uyarıyor.

Çevrimdışı kullanım#

Burada Obsidian kazanır. Kasa cihazında durur, bağlantının kopması hiçbir şeyi değiştirmez. Yazar.io’da kayıt oluşturmak ve düzenlemek için bağlantı gerekir. iPhone, iPad ve Android uygulamaları kısa kesintilerde daha önce açtığın kitapları göstermeye devam eder; web sitesi çevrimdışı çalışmaz (internetsiz kullanım SSS’si). Uzun bir yolculuk için Yazar.io, kitabı yolda okumak üzere Markdown olarak dışa aktarmayı öneriyor.

Şablonlar#

Yazar.io’nun Alan Şablonları her bölümün varsayılan alanlarını metin, sayı, tarih, seçim, onay kutusu ve ilişki gibi türlerle belirler; şablonu değiştirmek mevcut kayıtları hiç etkilemez (yenilikler). Obsidian’ın Şablonlar (Templates) eklentisi senin yazdığın bir notu, {{title}} ve {{date}} gibi değişkenlerle imlecin olduğu yere ekler (Templates); türlü alanlar için onu özelliklerle birlikte kullan. Obsidian’ınkiler daha esnek, Yazar.io’nunkiler daha çabuk hazır.

Olay akışı ve soyağacı#

Bir romancı için Yazar.io’nun en belirgin üstünlüğü bu. Olay Akışı her olayı karakterlerine ve mekânlarına bağlar ve bu olayları onların sayfalarında sırayla listeler; ebeveyn ilişkileri de sürükleyerek düzenleyebileceğin Soyağacı’nı besler (yenilikler; özellikler). Neyi kaydedeceğini soyağacı rehberi ve zaman çizelgesi rehberi anlatıyor. Obsidian’da ikisini de, Vane örneğindeki gibi, kendin kurarsın. Topluluk eklentileri daha fazlasını ekleyebilir, ama üçüncü taraf kodu çalıştırırlar; Obsidian’ın belgeleri bunun zarar verebileceği konusunda uyarıyor (topluluk eklentileri).

Okurlarla paylaşmak#

Yazar.io bir kitabı, iki planda da kullanılabilen ve seçtiğin bölümlerden oluşan salt okunur bir wiki’ye dönüştürür; Notlar hiç paylaşılmaz. Olay Akışı wiki’de yayımlanabilir ve varsayılan olarak kapalıdır (wiki, yenilikler). Wiki’yi Özel, Listelenmemiş veya Herkese Açık yaparsın; parola ekleyebilirsin (SSS). Obsidian Publish ise seçtiğin notları bir wiki ya da web sitesi olarak yayımlayan bulut tabanlı bir barındırma hizmetidir (Publish); güncel koşullarını kontrol et. Onsuz paylaşmak, dosya göndermek demektir.

Seçerken yapılan yaygın hatalar#

• Kitap yerine sistemi kurmak. Bir Obsidian kasası haftalarca klasör tasarımını yutabilir. Önce Vane örneğini gir, yapıyı sonra ekle.
• Eşitlemeyi yedek sanmak. Obsidian’ın rehberi öyle olmadığını söylüyor. Yazar.io’da kopyan dışa aktarımdır; düzenli olarak al.
• Yazar.io’nun kasanı içe aktarmasını beklemek. İçe aktarma yok; taşınmak yeniden yazmak demek.
• Eklentilerle özel bir aracı yeniden inşa etmek. İstediğin şey hazır bölümler, bir olay akışı ve bir soyağacıysa, bir yığın eklenti kazandırdığından fazla zaman alabilir.
• Sınırları örneğe göre değerlendirmek. Yazar.io’nun ücretsiz planı her bölüm için 15 düzenlenebilir kayıt sunar: Corrow için yeter, bir serinin kadrosu için yetmeyebilir (fiyatlandırma).

Kim hangisini seçmeli#

Seri dosyası rehberi, hangi araçta tutarsan tut uzun bir serinin neleri izlemesi gerektiğini gösteriyor. Oyuncularının dünyayı harita üzerinden gezmesini isteyen bir oyun yöneticisi Obsidian ile World Anvil karşılaştırmasını da okumalı. Paylaşılan kasada, Obsidian’ın belgelerine göre ortak yazarlar başkalarını davet etmek dışında sahibin izinlerine sahip olur ve birbirlerinin düzenlemelerini eşitleme sonrasında görür (paylaşılan kasalar); Yazar.io’da ise ortak düzenleme hiç yoktur.

İkisi arasında geçiş#

Yazar.io’dan Obsidian’a. Kitabı, Yazar.io’nun Obsidian ve Notion ile uyumlu dediği bir .zip olarak Markdown biçiminde dışa aktar (yenilikler). Obsidian, kasaya sürüklenen Markdown dosyalarını kabul eder; resmî Importer eklentisi de .zip arşivlerini alır (içe aktarma). Görseller dâhil değildir, portreleri kendin taşı. Sonra bir karakteri aç ve bağlantılarla ilişkilerin bağlantı olarak mı, düz ad olarak mı geldiğine bak.

Obsidian’dan Yazar.io’ya. Yazar.io’ya içe aktarma yoktur (internetsiz kullanım SSS’si); kayıtları tek tek yeniden yazar ya da yapıştırırsın. Bütün kasayla değil, önümüzdeki bölümlerin ihtiyaç duyduğu kayıtlarla başla ve iş bitene kadar kasayı salt okunur tut ki tek bir kanon kalsın.

İkisini birlikte kullanmak. Yazar.io, çevrimdışı okumak ya da yedek tutmak için Markdown’a aktarmayı öneriyor. Her taslaktan sonra ayrı bir Obsidian kasasına aktar: yerel dosyalar ve tam metin arama sende olur, düzenlediğin sürüm de Yazar.io’da kalır. Daha fazla seçenek için dünya kurma araçları seçkisine bak.