Personages bedenken die door hun wereld zijn gevormd

De dochter van een zoutzieder noemt de regels van het gilde oneerlijk. Een weger haalt zijn schouders op: regels zijn regels. Een turfverkoper zegt dat hij gewoon betaald wil worden. Geef ze andere kleren en alle drie kunnen ze op een modern kantoor werken. De setting heeft ze aangekleed zonder ze te vormen.

Een personage hoort bij een wereld als die wereld heeft bepaald wat het normaal vindt, waar het goed in is, voor wie het moet buigen en wat het niet over zijn lippen kan krijgen. Dat zijn concrete beslissingen, die je per persoon neemt. Heb je de samenleving nog niet geschetst, begin dan met een fictieve cultuur bedenken; deze gids gaat over de vraag hoe één persoon zo’n cultuur met zich meedraagt. Als de persoon geen mens is, hoort het lichaam ook in die schets: wat die elke dag moet doen om gezond te blijven, en wat die niet kan. Een fantasyvolk bedenken gaat over de soort. Als de wereld waar die feiten bij horen nog openligt, zijn worldbuildingvragen een werkvolgorde om ze te beslissen.

Begin bij waar ze zijn opgegroeid#

Het voorbeeld volgt drie mensen in Wendle, een verzonnen zoutstadje aan een getijdenmonding. Families koken zeewater in pannen die eigendom zijn van het Pannengilde. Elke kar zout wordt gewogen in de stadswaag door een beëdigde weger, en elke ochtend bij dageraad wordt de eerste gewogen handvol teruggegooid in het getij, als het deel van de zee.

Opvoeding bepaalt wat iemand als normaal beschouwt. Stel eenvoudige vragen: wie heeft hen opgevoed, wat was er schaars in dat huishouden, wat werd er van elk kind verwacht, en waarvoor werden ze gestraft? De antwoorden zijn belangrijker dan een geboorteplaats.

Mira, negentien, groeide op in een ziederij waar het vuur nooit alleen wordt gelaten. Kinderen houden om beurten ’s nachts de wacht, en het ergste wat ze ooit deed, was in slaap vallen tijdens haar wacht. Ze werd geprezen om haar smaak, omdat ze kan proeven wanneer de pekel sterk genoeg is om te koken. De brandwonden op haar onderarmen zijn voor haar zo gewoon dat ze ze nooit zou noemen.

Haskel, de weger, is de zoon van een weger. Hij leerde getallen lezen voordat hij woorden las en werd als jongen gestraft omdat hij een gewicht hardop raadde. Teo steekt turf in het veen landinwaarts en verkoopt die aan de ziederijen als brandstof. Hij groeide op waar schulden met arbeid worden vereffend, niet met goederen of munten.

Laat hun werk hun aandacht trainen#

Een vaardigheid is ook een gewoonte van opmerken. Werk bepaalt wat iemand als eerste ziet in een ruimte, naar welke woorden hij grijpt, wat zijn lichaam heeft geleerd en hoe hij tijd meet.

Mira beoordeelt mensen zoals ze pekel beoordeelt: aan de vraag of ze op het punt staan over te koken. Haskels blik gaat naar handen in de buurt van een weegschaal, en hij ziet in één oogopslag het verschil tussen nat en droog zout; nat zout weegt meer, en hij behandelt dat als een leugen. Teo leest het weer. Hij weet wanneer de mist op de slikken blijft hangen, want mist bederft turf die ligt te drogen.

Geef elk belangrijk personage één gewoonte die vanuit het werk doorsijpelt in gewone scènes. Haskel weegt een brood in zijn handpalm voordat hij ervoor betaalt. Het kost één zin en vertelt de lezer meer dan een alinea voorgeschiedenis.

Werk stelt ook grenzen. Mira kan het grootboek van het gilde niet lezen. Teo kan zout niet beoordelen. Die gaten bepalen wie op wie moet vertrouwen.

Geef ze een plek in de rangorde#

Status is een verzameling rechten: wie iemand als eerste mag aanspreken, wiens woord zwaarder weegt dan het zijne, waarbij hij niet gezien mag worden en waarmee hij wegkomt. Status verandert ook per ruimte. Teo wordt in het veen gerespecteerd, maar heeft bij de waag geen enkel aanzien.

De laatste kolom zal de scène hieronder meer bepalen dan welke karaktertrek ook. Status verklaart waarom een verstandig iemand zijn mond houdt en waarom een verlegen iemand met gezag spreekt.

Ontdek wat ze als vanzelfsprekend beschouwen#

Sommige moderne aannames voelen als de menselijke natuur. Toets er een paar aan je wereld:

• Tijd: tellen mensen uren, of vuurwachten en getijden?
• Privacy: slaapt iemand alleen of heeft iemand een eigen kamer?
• Keuze: wie kiest iemands werk en echtgenoot?
• Geld: wordt loon betaald in munten, in natura of in gunsten?
• Volwassenheid: op welke leeftijd, of na welke gebeurtenis, is iemand geen kind meer?
• Geletterdheid: wie leest er, en wat betekent het als je dat niet kunt?

Waar je wereld afwijkt, schrijf je op wat het personage in plaats daarvan aanneemt. Mira gaat ervan uit dat haar man uit een andere ziederij komt, want een familie die haar vuur niet kan bemannen, verliest haar pacht. Zij ervaart dat niet als onderdrukking. Zo overleven ziederijen. Ze kan nog steeds iemand anders willen, en dat verlangen is interessanter dan een toespraak tegen het gearrangeerde huwelijk.

Wat ze nooit zouden zeggen#

Wat onzegbaar is, geeft dialoog zijn spanning. Het komt voort uit taboe, eed, beleefdheid en rang. Noteer er twee of drie voor elk hoofdpersonage.

Mira zou nooit zeggen “de zee is ons iets schuldig”. In Wendle keert die uitdrukking de handvol van de dageraad om, en ze wordt alleen als vloek gebruikt. Haskel noemt nooit een gewicht voordat de balans tot rust is gekomen, en hij zou nooit, tegenover wie dan ook, toegeven dat hij niet gelooft in de handvol die hij elke ochtend gooit. Teo komt nooit terug op een prijs als hij er eenmaal de hand op heeft gegeven, ook niet als de deal hem ruïneert.

Als Haskel zijn ongeloof niet uitspreekt, is elk ochtendritueel dat hij uitvoert een kleine, persoonlijke leugen, en een lezer die dat weet, kijkt anders naar zijn handen. Bepaalt een geloof wat iemand niet kan zeggen, dan helpt een fictieve religie bedenken je om het geloof te scheiden van de instelling die het afdwingt.

Laat ze op één punt afwijken van hun cultuur#

Een personage dat het met alles eens is wat zijn cultuur vindt, wordt een spreekbuis. Een personage dat het met alles oneens is, is meestal een verkleed modern mens. Kies een of twee punten waarop deze persoon afwijkt van wat zijn volk verwacht, en geef die afwijking een oorzaak in zijn eigen leven en een prijs.

De gids over culturen bouwt verschillen binnen een samenleving op; hier werk je binnen één persoon.

Mira houdt haar eigen telling bij van elke kar die haar familie wegstuurt, gekerfd in een balk van de ziederij. Alleen beëdigde wegers mogen tellingen bijhouden, dus een zieder met een eigen telling suggereert dat de weger vals speelt. Ze begon ermee na een winter waarin het zout van haar familie drie keer te licht bleek en het gilde hun tweede pan terugnam. Haar reden is lokaal en beargumenteerd in de termen van Wendle: volgens het eigen handvest van het gilde wordt een zieder betaald naar het ware gewicht.

Laat haar andere aannames intact. Ze gooit nog steeds zout naar de zee in haar eigen ziederij en verwacht nog steeds binnen de pannen te trouwen. De afwijking leest als de hare, omdat alles eromheen bij Wendle hoort.

De afwijking van Teo wijst de andere kant op. Hij verliet het veen om betaald te worden in plaats van iets tegoed te hebben, en zijn dorp ziet dat als een manier om niemand iets verschuldigd te zijn. Thuis maakt hem dat een tikje beschamend; in Wendle maakt het hem makkelijk te doorgronden. Zijn opvoeding heeft hem echter niet losgelaten: een koop die met zout wordt gesloten in plaats van met gedeeld werk, voelt voor hem nog altijd onaf.

Speel één scène door met de hele cast#

Bij dageraad blijkt de kar van Mira’s familie bij de waag te licht. De kostuumversie is die uit de opening: een klacht, schouderophalen en wat ongeduld, die iedereen in welke eeuw ook zou kunnen leveren.

Gebruik nu de beslissingen die je hebt genomen. Mira mag een beëdigde weger bij de waag niet beschuldigen, dus vraagt ze om het zout ’s middags opnieuw te laten wegen, een recht dat elke zieder heeft. Ze houdt haar telling verborgen, omdat ze zichzelf zou verraden als ze die liet zien. Haskel zag al dat het zout nat was voordat ze iets zei, en voor hem betekent nat zout een familie die met water gewicht toevoegt, dus haar verzoek lijkt op tijdrekken. Teo kent de waarheid: bij het eerste licht lag er mist op de slikken en het zout heeft op eerlijke wijze dauw opgenomen. Zijn turf wordt in zout betaald, naar dit gewicht, en hij mag bij de waag niet spreken.

Niemand hier is een schurk, en er is niets nieuws verzonnen. Elke misvatting komt voort uit opvoeding, werk of rang. De scène kan draaien om de vraag of Teo een manier vindt om gehoord te worden die zijn status toestaat, of om de vraag of Mira besluit dat haar telling de straf waard is.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost#

De hoofdpersoon is de enige moderne geest#

Mira betwijfelt elk geloof in Wendle, in de woorden van een moderne scepticus, terwijl iedereen om haar heen goedgelovig is. Laat haar aan één ding twijfelen, om een reden uit haar eigen leven, en behoud aannames die een moderne lezer misschien ongemakkelijk vindt.

Iedereen spreekt over rangen heen als gelijken#

Teo spreekt een gildemeester aan zoals hij Mira aanspreekt. Bepaal voor elk paar personages dat een scène deelt wie als eerste spreekt, wie mag onderbreken en wie via iemand anders moet gaan.

Personages leggen hun eigen normaal uit#

Mira vertelt Haskel wat de handvol van de dageraad is, hoewel ze allebei hun hele leven elke dag hebben gezien hoe die wordt gegooid. Laat personages alleen uitleggen wat de luisteraar niet weet, en laat de rest zichtbaar worden in het gebruik.

Stem het af op lengte en vertelperspectief#

De tabel is een redactioneel vertrekpunt, geen quotum.

In een dicht op de huid geschreven ik- of hij-perspectief neemt de vertelling de aannames van het personage over. De hoofdstukken van Mira zouden de handvol van de dageraad niet uitleggen, en haar vergelijkingen komen uit vuur en pekel: een nerveuze klerk is een vuur waar niemand op let. Een alwetende verteller kan het gebruik uitleggen, maar dan moeten de personages het niet ook nog aan elkaar uitleggen.

Werk je met meerdere perspectieven, laat de personages elkaar dan verkeerd inschatten. In het hoofdstuk van Haskel is Mira’s verzoek om ’s middags opnieuw te wegen een bekentenis. In dat van Mira lijkt het zwijgen van Teo op onverschilligheid. De lezer ziet alle drie en begrijpt waarom geen van hen dat kan.

Verbind elk personage met zijn wereld in Yazar.io#

Yazar.io past goed bij deze methode, omdat de sectie Personages naast Organisaties en Geloofsovertuigingen staat. Stel het sjabloon van Personages één keer in met velden voor opvoeding, werk en status, met een keuzeveld voor rang en een relatieveld voor het Pannengilde in Organisaties. Pas je het sjabloon later aan, dan verandert dat nooit iets aan bestaande items (veldsjablonen).

Voeg de handvol voor de zee toe als item in Geloofsovertuigingen. Typ de naam ervan in het item van Mira en hij linkt zichzelf, of typ @ om hem te kiezen. Het paneel met backlinks op die pagina toont dan elk personage dat het ritueel noemt, dus als je het herziet, weet je wiens onzegbare woorden en scènes je opnieuw moet lezen (functies). Het manuscript blijft in Word of Google Docs; Yazar.io bewaart daarnaast wat elk personage als vanzelfsprekend beschouwt.