Een fantasystad ontwerpen die bewoond aanvoelt

Een paleis, een markt en een herberg op een geplaveid plein zijn een decor. Een stad begint bewoond aan te voelen wanneer iemand haar voor de middag moet oversteken, en die oversteek iets kost: wachten bij een waterbak, een heffing onder een boog, rook waar je niet omheen kunt, een klok die op de kade het ene betekent en binnen de muur het andere.

Deze gids bouwt een verzonnen stad, Orrel, waar de rivier Orrel Water breekt over een rotsdrempel die Hinge heet. Diepe aken kunnen afzakken. De drempel op kunnen ze niet, en de ondiepe boten van het estuarium nemen dezelfde lading niet weer stroomopwaarts mee. Alles wordt gelost, belast en opnieuw geladen. De rivier, de wijken en de mensen zijn verzonnen. Wat je bewaart, is de methode.

Geef de stad een reden om daar te staan#

Orrel staat daar omdat de lading van boot moet wisselen. De eerste brug verving een veer toen de tol op die overslag hout kon betalen, en steen verving hout toen de tol steen kon betalen. Valt de brug, dan verdwijnt de stad niet. Elke zak neemt de lange trap en een tweede heffing, en wie van de overslag leeft, hongert volgens een ander patroon.

Is Orrel alleen een halte op een langere reis, dan begint een kaart van een fictieve regio bij de route en het obstakel. Hier is het obstakel de drempel. Teken die vóór de skyline.

Noem de wijken naar het werk, niet naar de sfeer. Steps is de trap die in de oever is gehakt, waar de vaten van boord gaan. Toll Row is de rij verzegelde pakhuizen tussen de trap en de brug. Een mooie naam die niet zegt wat mensen daar doen, snijd je als eerste weg. Fictieve plaatsnamen bedenken is de langere methode, zodra je weet welk werk elke naam moet dragen.

Laat drinkwater de straten schiften#

De rivier is bruin en niemand drinkt eruit. Een bron onder de rug voedt een stenen cisterne. Goten lopen hellingafwaarts. De eerste openbare waterbak staat binnen de oude muur, en een huishouden dat de bronheffing betaalt, mag daar ’s ochtends scheppen. De laatste waterbak, in Kiln Ward, stroomt ’s middags troebel en gaat op slot met een ketting wanneer de wachter de cisterne laag vindt.

Dat is stand, en daar hoort geen toespraak over stand bij. Dorrie Vetch vult voor zonsopgang een kruik bij de waterbak van Kiln Ward, omdat het deksel erop zit tegen de tijd dat ze uit Close terug is. De keuken waar ze in Close werkt, heeft een pijp op de binnenplaats. Dezelfde bron. Een andere ochtend.

Schrijf drie regels en stop:

• Waar het drinkwater vandaan komt, en wat het laat falen: slib, droogte, een gebroken goot, een heffing.
• Wie het eerst schept.
• Wat mensen doen op de dag dat het schaars is: in de rij staan, delen, kopen bij een drager, of rivierwater koken en de gevolgen dragen.

Een fictieve economie kan de heffing en de winst van de drager volgen. Deze pagina heeft alleen de rij nodig die je in een scène kunt zetten.

Voed de stad van buiten de muren#

De tuinen in Orrel geven kruiden en een paar bonen. Graan komt met de aak omlaag en wordt bij de brug gemalen, in een molen die de brugfamilies pachten. Vis komt in het donker uit het estuarium en wordt op Steps verkocht tot de brugklok slaat. Na de klok is wat overblijft voor Kiln Ward: goedkoper, en al zacht.

Een kraam zonder achterland draagt een stad niet door een week hoog water. Het hoge water stopt de aken. De bakkers rekken het brood met bonen. Close eet nog drie dagen witbrood, omdat het molenhuis een eigen voorraad houdt. Daarna eten zij ook het gerekte brood en noemen het een vasten.

De laatste vloed hoort op een tijdlijn, met het jaar en met wie oud genoeg is om het te onthouden. Je hebt de stichting van de stad niet nodig. Je hebt het tekort nodig waar mensen nog over twisten.

Geef elke wijk een ambacht, en daarna een grief#

Wijken hopen zich op waar een overlast, een heffing of een muur het werk heen heeft geduwd.

De tweede muur begon na een overval en werd opgegeven toen steen uit de groeve meer kostte dan de angst. Een halve poort en een gracht blijven over. In Lease betaal je een lagere poortheffing en is er na het donker geen patrouille. Het is geen andere cultuur. Het is het deel van Orrel dat de muur niet heeft bereikt. Wanneer een gewoonte, een manier van spreken of een huwelijksregel hen echt van Close scheidt, is dat werk voor een fictieve cultuur. Tot dan volstaan huur en rook.

De brand is ook een verhaal dat de tempel vertelt. De brugtempel zegent de eerste boot van het seizoen en herhaalt de brand als de reden dat open vlammen buiten de muur blijven. Een fictieve religie bedenken houdt de leer, de tempel en de huisgewoonte uit elkaar. Neem niet de rite van een levende godsdienst over om alleen de namen te veranderen en hem verzonnen te noemen.

Laat de muur een geschiedenis zijn die je kunt aflopen#

Een muur is makkelijk te tekenen en makkelijk te vergeten zodra de stad erdoorheen is gegroeid. De oude muur van Orrel is een straat. Winkels bezetten de bogen. Een kar kan niet meer door de poort waar de muur omheen werd gebouwd, dus sjouwers dragen de lasten erdoor, en hun loon is een tol die de oude muur per ongeluk heeft bedacht.

Drie tijden zijn genoeg:

1. Een veer, en een palissade rond de bron.
2. Een stenen brug, een stenen muur, de brand, en de ovens naar buiten geduwd.
3. De overval, de onaffe muur, en Lease.

Zet die drie op de tijdlijn als een later hoofdstuk zou kunnen tegenspreken welke poort er was. Een stad in sciencefiction heeft dezelfde druk in een ander kostuum. Een nederzetting rond één beperking moet nog steeds laten zien wie wacht, wie naar binnen mag, en waarvoor het oude schot nu dient. De vragen reizen. De aken niet.

Laat één persoon een ochtend lopen#

Dorrie Vetch draagt vis uit het estuarium van Steps naar een keuken in Close. Haar broer Cal brandt kalk in Kiln Ward. Ze delen een kamer boven de binnenplaats van een verver. Nes Holm houdt het zegel op Toll Row en kent Dorrie sinds ze allebei om water werden gestuurd.

Haar ochtend, in de volgorde waarin ze de stad echt tegenkomt:

• In het donker vult ze de kruik. Ze gaat vóór de dienst van Cal, omdat kalkstof in de kruik een ruzie is die ze al hebben gehad.
• Op Steps koopt ze de zachte vis die de herberg niet nam. Meeuwen, een hamer op een tonnenhoepel, teer, iemand die een haak vervloekt die niet pakt. Nes laat haar door Toll Row afsnijden wanneer de mand vol is, en laat haar betalen wanneer die leeg is. Dat verschil maakt de stad concreet.
• Bij de oude poort ruikt de boog naar koude steen en pasteien. Ze betaalt de sjouwer niet, omdat ze beladen is en bekend. Een vreemde met een handkar betaalt wel.
• In de keuken van Close ruikt ze bijenwas en brood, en ze mag de pijp op de binnenplaats niet aanraken. Ze hoort de brugklok als “het kantoor is open”. Op Steps betekent dezelfde klok dat het wegen is begonnen.
• Ze is terug in Kiln Ward tegen de tijd dat de waterbak op slot gaat. Komt de wind uit het oosten, dan zit de gracht van Lease in de lucht. De rook ligt op de was.

Lore doseren zonder infodump is deze tocht. Dorrie legt Hinge niet uit. Ze is laat als Nes slechtgehumeurd is. De lezer leert de tol omdat die haar ochtend bijna kost.

Heb je de persoon nodig en niet alleen de route, dan pakt personages bedenken vanuit hun wereld de opvoeding en het punt waar de een van de ander losraakt. Cal wil de tweede muur af, omdat een nachtwacht hem na het donker van de oven weg zou laten. Dorrie wil de heffing klein, omdat een afgewerkte muur de kamer zal belasten. Allebei maken ze ruzie over dezelfde gracht.

Gebruik drie signalen opnieuw#

Een stad wordt vertrouwd wanneer het volgende hoofdstuk dezelfde klok luidt.

• Geur: teer op Steps, rook in Kiln Ward, koude steen en brood in Close. De gracht van Lease alleen bij oostenwind, en daarom klaagt Close op die dagen en niet op de andere.
• Geluid: de brugklok, de meeuwen, de trek van de oven. Binnen Close hoor je de meeuwen nauwelijks. Een personage kan weten dat het de muur is overgestoken zonder op te kijken.
• Obstakel: de natte trap, de boog waar geen kar door kan, het deksel van de waterbak dat ’s middags op slot gaat.

Eén gewaarwording dwars door een handeling is genoeg. Een alinea die er twintig opsomt, is een rondleiding.

Controleer de stad voor je nog een toren toevoegt#

• Waarom moeten lading, mensen of water hier stoppen?
• Waar komt het drinkwater vandaan, en wie schept als laatste?
• Welk eten komt van buiten, en wat doet een week zonder dat eten met twee verschillende keukens? Geloofwaardig eten voor een fantasywereld bouwt die aanvoer uit het klimaat, uit een bewaard eten en uit wie mag eten.
• Welk ambacht zette elke wijk op haar plek, en wie wint als ze blijft?
• Wat hield de muur buiten, en waar dient de muur nu voor?
• Wat steekt één persoon over voor de middag, en wat hoort die persoon dat een andere wijk anders hoort?
• Welk feit is nog open, zodat hoofdstuk twaalf geen tweede antwoord verzint?

Worldbuilding-vragen zijn er als de stad een bestuur, een kalender en een scheppingsverhaal begint te ontwikkelen die de volgende scène niet nodig hebben. Beantwoord de scène voor je.

Fouten die een stad plat maken#

De ansichtkaart. Elke straat is mooi en niemand draagt iets. Geef de tocht een last en een heffing.

Een sfeer in plaats van een wijk. “De arme wijk” is geen reden. Kiln Ward ligt aan de lij, omdat vuur binnen de muur werd verboden. De huur volgde.

Een muur die nog iedereen bevat. Als de muur nog de hele stad bevat, is de stad jong of heb je de groei overgeslagen. Een oude stad heeft een muur op de verkeerde plek.

Eén ochtend voor elke tafel. Close eet de late vis alleen in een crisis. Als elke keuken hetzelfde brood heeft, is de eigen voorraad nooit aangesproken.

De rondleiding. Dorrie die een bezoeker de vijf wijken uitlegt, geeft een les. Laat de heffing van Nes het uitleggen.

Bind de wijken aan de mensen die ze gebruiken#

Een schriftpagina kan Orrel houden: de drempel, de vijf wijken, de cisterne, Dorrie, Cal, Nes, de klok. Wanneer het bruggilde, de pacht van de molen en het vloedjaar aan die namen vast moeten blijven, raak je een gekoppeld record minder snel kwijt dan een notitie die je moet zoeken.

Yazar.io past bij dat werk. Locaties is waar steden en andere plaatsen komen, en die records koppelen aan personages en gebeurtenissen (functies). Zet Orrel, Steps, Toll Row, Close, Kiln Ward en Lease in Locaties. Typ Orrel in de beschrijving van een wijk en de naam koppelt zichzelf, of typ @ om het record te kiezen. Het paneel met backlinks, links die terugverwijzen, somt op de pagina van Orrel dan de wijken op die de stad noemen (functies).

Het bruggilde hoort in Organisaties, en Dorrie, Cal en Nes in Personages. Een veldsjabloon kan elke locatie dezelfde vraag stellen, bijvoorbeeld wie daar het eerst water schept, en het sjabloon later wijzigen laat de records die je al schreef zoals ze waren (functies, updates). De vloed en de brand kunnen gebeurtenissen op de Tijdlijn zijn, met de wijk als locatie, zodat de pagina van die wijk ze op volgorde noemt (updates). Een locatie kan ook meerdere afbeeldingen dragen, dus een schets van de trap kan op Steps liggen (updates).

Het gratis plan omvat 15 bewerkbare records per entiteitstype in een boek, en Locaties hoort daarbij. Woordenlijst, Tijdlijn, Notities en Citaten zijn onbeperkt (prijzen). De stad, vijf wijken en de cisterne passen. Een record voor elke steeg past niet, dus houd stegen binnen de wijk of als notities tot een scène een steeg op zichzelf nodig heeft. Heb je meer dan vijftien bewerkbare locaties nodig, dan staat elke hogere grens op de prijspagina. Yazar.io verzint de stad niet en schrijft de ochtend niet (functies).