Een story bible voor je boekenserie die blijft kloppen

Je werkt aan de eerste versie van boek drie en moet weten aan welke hand Bastian twee vingers kwijtraakte. In boek één was het links. In je notities staat rechts. En in boek twee, zo blijkt, ook rechts, in één zinnetje dat je allang vergeten was. De vraag is niet langer wat waar is, maar wat lezers al te horen hebben gekregen.

Voor precies dat moment bestaat een story bible, het naslagwerk van je boekenserie. Zijn taak is beperkter dan die van een notitieboek voor worldbuilding: vastleggen waar de boeken zich in druk op hebben vastgelegd, plus net genoeg van je eigen plannen om te voorkomen dat latere boeken ze tegenspreken. Deze gids volgt een verzonnen trilogie in de grachtenstad Merrow. Twee delen zijn verschenen, het derde is in de maak.

Leg vast wat in de boeken staat, geen ideeën#

Bepaal eerst wat als canon geldt. Een werkbare regel: alles wat gedrukt is, is canon, en alles wat alleen in je notities staat, is een plan dat je nog kunt veranderen. Spreken die twee elkaar tegen, dan wint het boek, tenzij je het bewust corrigeert.

Wat erin hoort:

• Personages: namen en spelling, leeftijden gekoppeld aan een datum, beschreven uiterlijk, verwondingen, relaties, spreekgewoonten.
• Plaatsen: namen, de indeling waarop de tekst heeft geleund, genoemde of gesuggereerde reistijden.
• Regels: hoe magie, technologie, recht of gewoonte werkt, inclusief elke grens die een scène heeft gebruikt.
• Termen: verzonnen woorden, titels, hoofdlettergebruik en de spelling van de Narrow Cut.
• Gebeurtenissen: gedateerd ten opzichte van de serie en gekoppeld aan de betrokken personages.
• Verhaaldraden: aanzetten die nog niet zijn ingelost, en waar je elk ervan hebt geplant.

Laat geschiedenis weg die je wel hebt bedacht maar nooit hebt gebruikt, tenzij een later boek er waarschijnlijk uit gaat putten. Bewaar die in een apart ideeënbestand, zodat de story bible iets blijft waarop je kunt vertrouwen. Namen verdienen extra zorg: zoals de gids over plaatsnamen betoogt, liggen ze vast zodra ze gedrukt zijn. Beslissingen die nog niet gedrukt zijn, hebben een eigen werkvolgorde in worldbuildingvragen.

Geef elk item dezelfde opbouw#

Een item moet de vragen beantwoorden die je jezelf midden in het schrijven stelt, en wel elke keer in dezelfde volgorde. Houd één item per onderwerp aan; gaat een feit over twee items, sla het dan in één ervan op en verwijs ernaar vanuit het andere. Orden de story bible per soort en voeg per boek een korte pagina toe met wat het heeft vastgelegd, welke draden het heeft geopend en afgesloten, en welke spellingkeuzes er tijdens de redactie zijn gemaakt.

Een personage-item in de story bible van Merrow ziet er zo uit:

Bastian Rook
Rol: Wrens oom, smokkelaar op de Narrow Cut
In de tekst:
  - Verloor twee vingers van zijn linkerhand (Boek 1, hfst. 4)
  - Noemt Wren “Lockling” (Boek 1, hfst. 2; Boek 2, hfst. 9)
Lezers weten: Hij smokkelde voor de Lantern Guild (Boek 2, hfst. 15)
Wren weet: Nog niet
Alleen de auteur: Hij weet dat magistraat Oriel Wrens tante is
Open draden: Zijn schuld bij het Gilde (geplant in Boek 2, hfst. 21)

Juist de vindplaats achter elk feit houdt de story bible bruikbaar. Zonder die vermelding stuurt elke twijfel je terug om hele boeken te herlezen.

Houd gescheiden wat lezers weten en wat waar is#

Houd voor elk belangrijk feit drie lagen uit elkaar: wat in de wereld waar is, wat lezers is verteld of getoond, en wat elk personage weet. Bij mysteries helpt een vierde toestand: gesuggereerd, als lezers wel aanwijzingen hebben maar geen bevestiging.

De spanning in boek drie hangt van deze tabel af. Lezers zien Wren Oriel vertrouwen, terwijl zij weten wat Wren niet weet. Vergeet je in welke laag een feit zit, dan verklap je een onthulling te vroeg of breng je haar nog eens als nieuws. Noteer ook welke details maar één keer zijn genoemd en misschien een lichte herinnering nodig hebben. De gids over tijdlijnen behandelt dezelfde scheiding tussen gebeurtenissen en kennis binnen één boek.

Werk hem bij op vaste momenten#

Wie voortdurend bijwerkt, maakt van schrijven administratie. Wie zelden bijwerkt, laat de fouten zich opstapelen. Vaste momenten werken beter:

1. Tijdens het schrijven houd je een korte lijst “nog controleren” bij, in plaats van te stoppen om items aan te passen.
2. Na een volledige versie voeg je nieuwe vastleggingen toe en sluit je afgehandelde draden af.
3. Na de eindredactie breng je de story bible in lijn met de tekst zoals die gedrukt wordt. Late wijzigingen kunnen namen, tijdsverloop en spelling veranderen, en de gedrukte versie is canon.
4. Voor het volgende boek lees je de open draden en de pagina van het vorige boek opnieuw en bepaal je welke draden het nieuwe boek moet meenemen.

Verander je een feit dat al gedrukt is, noteer dan de wijziging en de reden, zodat een later boek niet de oude versie terugbrengt.

Controleer de continuïteit voor boek drie#

Voordat het schrijven aan boek drie begint, zoekt de auteur van Merrow elk item op dat het nieuwe plotoverzicht raakt.

Bastians hand. Boek één zegt links; boek twee noemt in hoofdstuk 12 “zijn verminkte rechterhand”. Al verkochte exemplaren zijn niet meer te veranderen, dus noteert de auteur beide vindplaatsen, houdt links aan als canon omdat dat er het eerst stond, en vermijdt in boek drie te noemen om welke hand het gaat.

Pims leeftijd. In boek één is Pim negen. Boek twee zou drie jaar later spelen, maar noemt hem elf. Niets in de story bible vereist drie jaar, dus wordt het gat twee jaar, schuiven de gedateerde gebeurtenissen mee, en in boek drie, dat een jaar later speelt, is Pim twaalf.

De Narrow Cut. Op de pagina met termen staat “Narrow Cut”, maar in de nieuwe versie staat steeds “Narrows Cut”. De story bible vangt dat op voordat een redacteur het moet doen.

Oriels geheim. Lezers weten het sinds boek twee, Wren niet. Volgens het plotoverzicht komt ze het in hoofdstuk 6 te weten, dus de regel “Wren weet” verandert pas als dat hoofdstuk definitief is, niet zodra het gepland is.

Elke controle vroeg om één keer opzoeken in plaats van herlezen, omdat bij elk feit een vindplaats stond.

Drie manieren om de story bible bij te houden#

De gewoonten hierboven wegen zwaarder dan de software, maar tools maken sommige ervan makkelijker. Elk van deze drie aanpakken past bij een ander soort schrijver.

Eén document#

Eén bestand in Word of Google Docs, met een kop per item, is het snelst opgezet en het makkelijkst naar een redacteur te sturen. De zwakte wordt zichtbaar naarmate het groeit: links leg je met de hand, feiten belanden gekopieerd op meerdere plekken, en de tijdlijn wordt een losse tabel die je handmatig gelijk moet houden.

Gekoppelde notities in Obsidian#

Obsidian slaat notities op als Markdown-bestanden met platte tekst in een vault, een map op je eigen computer (opslag). Elk item wordt een notitie die je koppelt met [[Bastian Rook]], en als je een notitie hernoemt, kan Obsidian de links ernaar in de hele vault bijwerken (interne links). De plug-in Backlinks toont de backlinks van de actieve notitie, dus de links die terugverwijzen naar deze notitie, plus vermeldingen van haar naam die nog geen link zijn. Dat is de kern van een continuïteitscontrole (Backlinks).

Properties (eigenschappen) passen goed bij een story bible: velden die als YAML bovenaan een notitie staan, in typen zoals tekst, lijst, getal en datum (Properties). Geef elke notitie een property first_book, en een zoekopdracht als [first_book:2] vindt alles wat boek twee heeft geïntroduceerd (zoeken). De kern-plug-in Templates (sjablonen) voegt je itemopbouw in de actieve notitie in (Templates). De gids voor worldbuildingnotities in Obsidian laat een kleine startopzet zien.

Een werkruimte voor worldbuilding: Yazar.io#

Yazar.io is een webwerkruimte die naast een manuscript in Word of Google Docs staat in plaats van het te vervangen. De secties dekken vanaf het begin het grootste deel van een story bible, waaronder Personages, Locaties, Organisaties, Wereldkennis, Voorwerpen en Woordenlijst, plus een stamboom die je met slepen en neerzetten opbouwt. Typ een naam en hij linkt zichzelf, of typ @ om er een te kiezen, en elke pagina heeft een paneel met backlinks dat laat zien wie ernaar verwijst (functies). Voor een romanreeks is het een sterke keuze die weinig inrichting vraagt.

Twee functies sluiten nauw aan bij de gewoonten hierboven. Met veldsjablonen per sectie krijgt elk personage dezelfde velden “Eerste optreden” en “Lezers weten”, in typen als tekst, keuze en relatie. Een wijziging in een sjabloon raakt bestaande items nooit, dus leg de velden vast voordat je de personages van boek één invoert. Gebeurtenissen in de tijdlijn accepteren vrije datums zoals “Boek 2, lente”, worden gekoppeld aan de betrokken personages en plaatsen, en verschijnen op hun pagina’s in tijdsvolgorde. Daar controleer je de leeftijd van Pim (updates). Notities doorlopen statussen van Idee tot Gebruikt, een logische plek voor open draden.

Ken de beperkingen voordat je een serie verhuist. Snel zoeken werkt binnen één boek, dus overweeg de hele serie in één Yazar.io-boek te houden in plaats van één boek per deel. Er is geen importfunctie, dus een bestaande story bible moet je overtypen (offline-FAQ). Het gratis abonnement staat 2 boeken en 15 bewerkbare items per entiteitstype in elk boek toe, en daar groeien de personages van een serie snel uit; Woordenlijst, Tijdlijn, Notities en Citaten zijn onbeperkt, en Pro heft de limiet op items op (abonnementen). Willen lezers een naslagwerk, dan kan elk boek een alleen-lezen wiki publiceren met secties naar keuze, terwijl notities en de tijdlijn nooit worden gedeeld (wiki). Houd spoilers dus in notities en niet in items.

Stem de story bible af op de serie#

• Een tweeluik of een losse roman met een vervolg: een document met de itemopbouw hierboven is vaak genoeg. De vindplaatsen zijn belangrijker dan de tool.
• Een trilogie en verder: links en backlinks beginnen hun opzetwerk terug te verdienen, en de boekpagina’s en de tabel met lezerskennis worden de delen die je het vaakst raadpleegt. Hier verdient Obsidian of Yazar.io zijn plek.
• Een lange serie of meerdere vertelperspectieven: houd kennis per perspectiefpersonage bij en gebruik één tijdlijn voor de hele serie. Heeft een medeauteur toegang nodig, spreek dan af wie de canon beheert; Yazar.io kent geen gezamenlijk bewerken.

Een bredere selectie, met ook World Anvil en Campfire, vind je in de beste worldbuilding tools.

Veelgemaakte fouten met een story bible#

• Plannen als canon vastleggen. Een notitie over wat misschien in boek vier gebeurt, leest een jaar later als een feit. Markeer plannen duidelijk of bewaar ze in het ideeënbestand.
• Feiten zonder bron. Een feit zonder vindplaats dwingt je tot herlezen zodra je eraan twijfelt. Noteer boek en hoofdstuk meteen.
• Eén feit in meerdere items. Kopieën lopen uit elkaar. Geef elk feit één vaste plek en verwijs ernaar.
• Een story bible die groter is dan de boeken. Kost het bijhouden meer tijd dan het schrijven, snoei hem dan terug tot wat een later boek zou kunnen tegenspreken.